Тұтас бір ауданның тыныс-тіршілігін таразылағанда, оның бүгінгі келбетінен бұрынғы мен қазіргінің арасындағы айырмашылық айқын аңғарылады. Әлеуметтік нысандардың жаңаруы, жаңа мектептердің бой көтеруі, тұрғындардың баспаналы болуы – елді мекендердің еңсесін тіктеп, халықтың тұрмыс сапасын арттыратын нақты көрсеткіштер. Осы тұрғыдан алғанда, Жамбыл облысының Тұрар Рысқұлов ауданында атқарылып жатқан жұмыстар аз емес. Қыркүйек айының алғашқы күндерінің өзі аудан тұрғындары үшін бірқатар қуанышты жаңалықпен басталды. Тарихы терең Түрксіб теміржол вокзалы жаңғыртылып, пайдалануға берілсе, Малдыбай ауылында жаңа мектеп оқушыларға есігін айқара ашты. Бұған қоса, баспана мәселесін шешу бағытындағы жұмыстар да жалғасып, ұзақ жылдар бойы үй кезегінде тұрған азаматтарға пәтер кілттері табысталды. Мұның әрқайсысы жеке-жеке тарқатып айтар жаңалық болса да, барлығының түйісер тұсы бір. Оның негізгі бағыты да, мазмұны да ауданның әлеуметтік инфрақұрылымын жетілдіру және тұрғындардың өмір сүруіне қолайлы жағдай қалыптастыру. Өйткені, елді мекеннің өркендеуі ең алдымен халықтың күнделікті өмірінен сезілуі тиіс. Жолдың сапасы, мектептің жағдайы, қоғамдық нысандардың қолжетімділігі, баспанамен қамтылу деңгейі тұрғынның ауданға деген көзқарасын қалыптастыратын негізгі өлшемдер. Осы тұрғыдан қарағанда, соңғы уақытта қолға алынған жобалардың әлеуметтік салмағы айрықша.
Луговой ауылындағы Түрксіб теміржол вокзалының қайта жаңғыруы – соның бір айғағы. Талай жолаушыны қарсы алып, талай адамды алыс сапарға шығарып салған тарихи нысанның жаңа кейіпке енуі ауыл үшін ғана емес, тұтас аудан үшін маңызды оқиға. Түрксіб теміржолы – ел тарихының белгілі бір кезеңімен сабақтасқан маңызды көлік желілерінің бірі. Сондықтан, вокзал ғимаратын жаңарту тек инфрақұрылымдық жоба ретінде емес, тарихи нысанды заман талабына бейімдей отырып, оның қызметін жаңа деңгейге көтеру деп қабылдауға болады. Бұдан былай вокзал тұрғындар мен жолаушылар үшін бұрынғыдан да қолайлы қоғамдық орынға айналмақ. Вокзалды жаңарту жұмыстары Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың теміржол вокзалдары мен инфрақұрылымын жаңарту жөніндегі тапсырмасы аясында жүзеге асырылған. Жобаның жалпы құны 2 млрд теңгені құрады. Ал вокзал маңындағы аумақты абаттандыруға 221 млн теңге бағытталған. Бұл қаражаттың көлемі атқарылған жұмыстың ауқымын аңғартады. Яғни әңгіме ғимараттың қабырғасын сырлап, сыртқы бейнесін ғана өзгерту туралы емес. Нысанның ішкі инфрақұрылымын жаңарту, инженерлік желілерді ретке келтіру, жолаушыларға қызмет көрсету сапасын арттыру секілді кешенді жұмыстар жүргізілген.
Жаңғырту барысында ғимарат толық күрделі жөндеуден өтіп, инженерлік желілер жаңартылды. Күту залдары мен жолаушыларға қызмет көрсету аймақтары заманауи талаптарға сай жабдықталды. Әсіресе, ерекше қажеттілігі бар азаматтар мен балалы жолаушылардың жағдайы ескеріліп, вокзалда кедергісіз орта қалыптастырылған. Аталған нақты қадамдар уақыт талабына сай жасалған өзгеріс. Өйткені бүгінгі таңда көлік инфрақұрылымын дамыту дегеніміз тек ғимаратты жөндеп, сыртқы келбетін жаңарту емес. Ең бастысы, халыққа көрсетілетін қызметтің сапасын арттыру, жолаушы үшін жайлы әрі қауіпсіз орта қалыптастыру. Осы талаптардың барлығы жаңарған вокзалда ескерілген. Бұл ретте вокзалдың жаңаруы Луговой ауылының да қоғамдық кеңістігіне өзіндік серпін беретіні анық. Өйткені, кез келген әлеуметтік нысанның айналасы абаттандырылып, қызмет көрсету сапасы жақсарған сайын елді мекеннің жалпы келбеті де өзгереді. Тұрғындар үшін мұндай жаңалықтың мәні де осында.
Ауданның әлеуметтік дамуындағы тағы бір маңызды қадам – білім беру саласындағы жаңа нысанның ел игілігіне берілуі. Ақыртөбе ауылдық округіне қарасты Малдыбай ауылында 120 балаға арналған заманауи мектеп жаңа оқу жылын жаңа леппен бастады. Білім ордасының ашылуы ауыл балалары үшін ғана емес, ата-аналар мен ұстаздар үшін де айрықша қуаныш болды. Себебі мектеп тек білім алатын орын емес, ауылдың ертеңін қалыптастыратын маңызды әлеуметтік орталық. Жаңа мектептің ашылуына арналған салтанатты шараға Жамбыл облысы әкімінің орынбасары Серік Сәлемов арнайы қатысып, ұстаздар мен оқушыларды жаңа оқу жылымен құттықтады. Мектеп ұжымына интерактивті тақта сыйға тартты. Жиынға аудан әкімі Ернар Есіркепов, білім саласының ардагерлері, түрлі кеңестердің төрағалары мен белсенді мүшелері қатысып, ауыл тұрғындарымен бірге қуанышқа ортақтасты. Ауылдағы жаңа мектептің құндылығы оның ғимаратында ғана емес, беретін мүмкіндігінде. Жаңа білім ордасының мүмкіндігі де көңіл қуантады. Мұнда заманауи оқу кабинеттерімен бірге пәндік зертханалар, кең әрі жарық спорт залы, асхана, қыздар мен ұлдарға арналған шеберханалар және робототехника сыныптары қарастырылған. Әрбір сынып қажетті құрал-жабдықтармен толық қамтамасыз етілген. Сондай-ақ, тағы бір нәрсені айрықша атап өткен жөн. Қазіргі мектептің міндеті балаға тек дайын білімді беру емес, оның ізденуіне, тәжірибе жасауына, шығармашылықпен айналысуына жол ашу. Осы тұрғыдан алғанда, зертханалар мен робототехника сыныптарының болуы ауыл баласының заманауи білімге қол жеткізуіне жасалған мүмкіндік. Бүгінгі таңда технология қарқынды дамып, мамандықтар мен еңбек нарығының талаптары өзгеріп жатқан кезде ауыл баласының да жаңа бағыттарды меңгеруіне жағдай жасау аса маңызды. Робототехникаға қызыққан оқушы ертең инженерлік салаға бет бұруы мүмкін. Зертханада тәжірибе жасаған жас ғылымға қызығушылық танытуы ықтимал. Сондықтан мектептің материалдық базасына салынған қаржы, түптеп келгенде, баланың болашағына салынған инвестиция. Спортпен шұғылдануға, шығармашылық қабілетін дамытуға да жағдай бар. Ал ғимараттың қауіпсіздік талаптарына сай жабдықталып, бейнебақылау камераларымен қамтамасыз етілуі ата-ана үшін маңызды. Жаңа оқу жылының алғашқы күнінде аудан бойынша 13 мыңнан астам оқушы мектепке барды. Оның 1200-і мектеп табалдырығын алғаш рет аттады. Нақты көрсеткіш аудандағы білім беру саласының ауқымын аңғартады. Демек, әрбір жаңа мектептің салынуы бүгінгі қажеттілікті өтеумен қатар, келешекке салынған инвестиция. 13 мыңнан астам баланың мектепке баруы – ауданның әлеуметтік өмірінде білім саласының алатын орнының қаншалықты маңызды екенін көрсетеді. Ал олардың қатарында 1200 бүлдіршіннің алғаш рет білім әлеміне қадам басуы болашаққа деген үлкен жауапкершілікті білдіреді. Әрбір бірінші сынып оқушысы үшін мектеп табалдырығы жаңа өмірдің бастауы. Сондықтан, білім беру нысандарының заман талабына сай болуы – кейінге қалдыруға келмейтін міндет.
Ауданның әлеуметтік келбетіне әсер ететін тағы бір маңызды мәселе – тұрғын үймен қамту. Баспана – кез келген отбасы үшін ең өзекті мәселелердің бірі. Әсіресе, жылдар бойы үй кезегінде тұрған азамат үшін жаңа пәтердің кілтін қолына алу қоныс ауыстыру ғана емес, көптен күткен арманның орындалуы. Тұрар Рысқұлов ауданында бұл бағыттағы жұмыстар жүйелі түрде жүргізіліп келеді. Соңғы жылдары ауданда 406 тұрғын үй салынып, пайдалануға берілген. Оның ішінде Арай алқабындағы 80 пәтерлі екі тұрғын үй, Луговой ауылындағы 20 қызметтік пәтер, 210 жеке тұрғын үй және «Асарлатып үй салу» жобасы аясында бой көтерген 15 баспана бар. 406 тұрғын үй – жай ғана статистикалық көрсеткіш емес. Ол жүздеген отбасының тұрмысында болған өзгерістің нақты көрінісі. Әрбір пайдалануға берілген үймен бірге бір отбасы жаңа өмір бастайды. Бірі жалдамалы баспанадан құтылса, енді бірі ұзақ уақыт күткен жеке шаңырағына қол жеткізеді. Ал ауылдық жерлердегі тұрғын үй құрылысының тағы бір маңызды қыры – елді мекендердің тұрақты дамуына ықпал етуі. Өйткені баспанамен қамту мәселесі шешілген жерде халықтың әлеуметтік тұрақтылығы да нығая түседі. Жас отбасылардың туған жерінде қалуына, еңбек етуіне, бала тәрбиелеуіне мүмкіндік артады. Бұл өз кезегінде елді мекендердегі демографиялық ахуалға да оң әсер ететіні сөзсіз. Тұрғын үй мәселесін шешу мақсатында аудан әкімдігі «Отбасы банк» АҚ-мен бірлескен жұмысты да жалғастырып отыр. Биыл осы бағытта 145 отбасын баспанамен қамту жоспарланған. Ал жыл басынан бері 80 отбасы жаңа баспанаға ие болған. Бұл жерде жоспар мен нәтиженің қатар жүруі маңызды. Биыл 145 отбасын баспанамен қамту межеленсе, оның 80-і жыл басынан бері орындалған. Яғни баспана мәселесін шешу бір реттік науқан емес, кезең-кезеңімен жүзеге асатын жүйелі жұмыс екенін аңғаруға болады. Бұл цифрлардың әрқайсысының артында жеке отбасының тағдыры тұр. Бір шаңырақтың жаңа үйге қоныстануы – бір отбасының қуанышы ғана емес, оның әлеуметтік тұрғыдан тұрақтануына жасалған мүмкіндік. Баланың өз бөлмесі, ата-ананың алаңсыз тіршілігі, отбасының болашаққа сеніммен қарауы секілді қарапайым көрінгенімен, маңызды дүниелердің бастауы да осы баспанадан өрбиді.
Ал «Асарлатып үй салу» жобасы бұл бағыттағы жұмыстың қоғамдық сипатын да көрсетеді. Жұрт болып жұмылып, мұқтаж отбасыға баспана салып беру – қазақ қоғамындағы өзара көмек пен ағайындықтың дәстүрін жаңғыртатын игі іс. Мұндай бастамалар мемлекеттік қолдауды қоғамдық белсенділікпен ұштастырып, әлеуметтік жауапкершіліктің маңызын арттыра түседі. Әлеуметтік саясаттың нәтижесі халықтың күнделікті өмірінен көрінгенде ғана мәнді. Осы ретте жаңа вокзал, жаңа мектеп, жаңа баспана – бір-бірінен бөлек тұрған нысандар емес. Бұлардың барлығы аудан тұрғындарының өмір сапасын жақсартуға бағытталған ортақ жұмыстың көрінісі.
Бүгінгі ауылға қойылатын талап та өзгерді. Ауыл тұрғынына тек жол мен жарық жеткізу аз. Сапалы білім беретін мектеп, қолайлы қоғамдық орта, заманауи инфрақұрылым, қауіпсіз әрі жайлы тұрғын үй қажет. Сондықтан әлеуметтік нысандарды жаңарту – ауданның экономикалық дамуының да маңызды бөлігі. Өйткені экономика мен әлеуметтік жағдай бір-бірінен бөлек қаралмайды. Халыққа қолайлы орта қалыптасқан сайын елді мекеннің тартымдылығы артады. Жаңа мектеп балаға мүмкіндік берсе, тұрғын үй отбасының тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Жаңарған вокзал жолаушыға қолайлылық сыйлап қана қоймай, елді мекеннің көлік қатынасындағы маңызын арттырады.
Тұрар Рысқұлов ауданындағы соңғы жаңалықтар осы бағыттағы жұмыстардың кезең-кезеңімен жүзеге асып жатқанын көрсетеді. Бір жағында тарихы жаңғырған Түрксіб вокзалы, екінші жағында ауыл баласына білімнің жаңа мүмкіндігін ұсынған мектеп, енді бір тұсында баспаналы болған отбасылардың қуанышы. Осы үш мысалдың өзі ауданның әлеуметтік дамуындағы басымдықтарды аңғартады. Біріншісі тарихи және көлік инфрақұрылымын заман талабына бейімдеу. Екіншісі өскелең ұрпаққа сапалы білім алуға жағдай жасау. Үшіншісі – халықтың әлеуметтік әл-ауқатын арттырып, баспанамен қамту. Яғни назарда тұрғаны – нысанның өзі емес, сол нысанды пайдаланатын адамның тұрмысы. Ең бастысы, мұндай өзгерістер елді мекендердің сыртқы келбетін ғана емес, тұрғындардың көңіл күйін де өзгертеді. Өйткені, халыққа керегі – құр сөз емес, күнделікті өмірден сезілетін нақты нәтиже.
Ауданның әлеуметтік-экономикалық дамуы да осындай нақты істерден құралады. Бір қарағанда, жаңарған вокзал, ашылған мектеп немесе берілген пәтер жекелеген жобалар. Ал кеңірек пайымдасақ, олардың барлығы бір мақсатқа, адамға қолайлы орта қалыптастыруға қызмет етеді. Бүгін пайдалануға берілген нысан ертеңгі күннің қажеттілігіне қызмет етеді. Мектептен білім алған бала ертең ауданның ғана емес, елдің дамуына үлес қосатын маманға айналуы мүмкін. Баспана алған отбасы туған жерінде тұрақтап, өз кәсібін дамытып, бала тәрбиесіне алаңсыз көңіл бөледі. Ал жаңарған вокзал тұрғындардың қозғалысын жеңілдетіп, ауданның басқа өңірлермен байланысын нығайта түседі. Демек, әлеуметтік инфрақұрылымға салынған әрбір инвестицияның қайтарымы бірден көрінбеуі мүмкін. Бірақ оның нәтижесі уақыт өте келе қоғамның сапасынан, халықтың әл-ауқатынан, жастардың мүмкіндігінен байқалады. Сондықтан мұндай жұмыстарды тек бүгінгі күннің көрсеткіші деп емес, ауданның ертеңіне жасалған негіз деп бағалаған жөн.
Тұрар Рысқұлов ауданындағы бүгінгі жаңаруды бір күннің немесе бір айдың көрсеткіші деп қарауға болмайды. Елді мекендердің әлеуетін арттыруға, тұрғындардың тұрмысын жақсартуға бағытталған жүйелі жұмыстың нәтижесі. Ал қыркүйек айының алғашқы күндерінде орын алған осындай жағымды жаңалықтар ауданның алдағы кезеңге де нық қадаммен бет алып келе жатқанын аңғартады. Өйткені ауданның шынайы дамуы биік ғимараттармен немесе әдемі есептермен ғана өлшенбейді. Оның басты өлшемі ауыл тұрғынының күнделікті өміріндегі өзгеріс. Баланың жақсы мектепте білім алуы, жолаушының жайлы вокзалды пайдалануы, отбасының өз шаңырағында алаңсыз өмір сүруі – әлеуметтік саясаттың нақты нәтижесі осында.
Бүгінгі өзгерістердің ең үлкен мәні де осы. Олар ауданның сыртқы бейнесін ғана емес, тұрғындардың болашаққа деген сенімін қалыптастырады. Ал сенім бар жерде еңбекке ынта, елді мекенге деген жауапкершілік, туған жерге деген жанашырлық та арта түседі. Сондықтан Тұрар Рысқұлов ауданындағы жаңаруды нақты нысандардың жиынтығы емес, адамға бағытталған дамудың көрінісі деп бағалауға болады.
Жаңарған вокзал өткеннің өнегесін бүгінмен сабақтастырса, жаңа мектеп келешекке жол ашады. Ал баспаналы болған отбасылардың қуанышы атқарылған жұмыстың халық жүрегіне жеткенінің айғағы. Әлеуметтік-экономикалық дамудың түпкі мақсаты да – осы. Адамға жағдай жасау, елді мекеннің әлеуетін арттыру, әрбір отбасының ертеңге сеніммен қарауына мүмкіндік беру. Бұл бағыттағы жұмыстар жалғаса берсе, бүгінгі шағын өзгерістер уақыт өте келе ауданның тұтас келбетіне айналары анық.
Арайлы ЖАҚСЫЛЫҚ,
Жамбыл облысы
Тұрар Рысқұлов ауданы
