Агроөнеркәсіптік кешен – Батыс Қазақстан облысы экономикасының негізгі құрамдас бөлігі. Мал шаруашылығы (ет және сүт өндірісі), өсімдік шаруашылығы (дәнді дақылдар, майлы дақылдар және бақша дақылдары) және ауылшаруашылығы өнімдерін өңдеу ерекше маңызға ие. Мал шаруашылығы дәстүрлі түрде аймақтың ауылшаруашылығы өнімінің айтарлықтай үлесін алады.
2025 жылы ауылшаруашылығының жалпы өнімі шамамен 6,4%-ға өсіп, 281 млрд теңгеге жетті. Бұл өсім инвестициялық жобалар мен мемлекеттік қолдау шараларының арқасында мүмкін болды. Нақтырақ айтқанда, өткен жылы ауылшаруашылығын дамытуға субсидиялар, инвестициялар, жеңілдікпен несиелер және микронесиелер түрінде шамамен 56,6 млрд теңге бөлінді. 2027 жылға қарай аймақтың ауылшаруашылығы саласында шамамен 68 млрд теңгеге бағаланған 50-ден астам инвестициялық жобаны іске асыру жоспарлануда, бұл шамамен 870 жаңа жұмыс орнын құруға мүмкіндік береді. Басымдықтарға суармалы жерлерді кеңейту, заманауи мал шаруашылығы фермаларын құру және ауылшаруашылығы өнімділігін арттыру кіреді. Дегенмен, дақыл өндірісі ылғал тапшылығы және топырақтың деградациясы сияқты климаттық қиындықтарға тап болып отыр, бұл заманауи ауылшаруашылық технологияларын енгізуді және суару инфрақұрылымын дамытуды талап етеді.
Өнеркәсіп –БҚО экономикасының жетекші саласы болып қала береді. Мұнай-газ секторы, машина жасау, тамақ өңдеу және металл өңдеу сияқты салалар басым. Өңдеу өнеркәсібі тұрақты өсімді көрсетіп келеді, ірі жобалар арқылы жаңа жұмыс орындары құрылуда. Өңірдің 2022-2025 жылдарға арналған кешенді даму жоспарына өнеркәсіптік аймақ құру, көлік және энергетикалық инфрақұрылымды жаңғырту және әлеуметтік нысандар салу кіреді. Бұл шаралар экономикалық әртараптандыруға және аймақтың инвестициялық тартымдылығын арттыруға ықпал етеді.
Облыстың ауыл шаруашылығы саласында адамдар жұмыспен қамтылғанымен, агроөнеркәсіптік кешен кадрлық қиындықтарға тап болды. Жастар қалаларда жұмыс істеуді таңдап, ауылдық жерлерге білікті мамандардың ағынын азайтты. Агрономия, технологиялық процестерді басқару және ауылшаруашылығындағы цифрлық және IT шешімдер саласында заманауи құзыреттілікке ие кадрлардың тапшылығы байқалады.
Президент Жолдауында адами капиталды дамытуға, агроөнеркәсіптік кешенді технологиялық жаңғыртуға және аймақтық университеттерді нығайтуға ерекше назар аударылды. «Ұлттың бәсекеге қабілеттілігінің негізін құрайтын – жоғары сапалы білім мен ғылым», – деп Мемлекет басшысы бірнеше рет атап өтті. Бұл стратегиялық бағыттар бүгінде Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университетінде іс жүзінде жүзеге асырылуда. Жоғары білім беру және ғылыми-зерттеу нарығында лайықты орынға ие университет ауылшаруашылығы секторымен байланысты салалар үшін білікті кадрлар даярлайды. Мемлекет басшысы өз сөзінде: «Білім беру бағдарламалары экономика мен еңбек нарығының нақты қажеттіліктерімен тікелей байланысты болуы керек», – деген болатын. Бұл қағидат та университетіміздің даму стратегиясында айқын көрсетілген. Университеттің білім беру бағдарламаларының ауқымы Батыс Қазақстанның экономикалық құрылымының қарқынды дамуына сәйкестігін көрсетеді, яғни агроөнеркәсіптік және мұнай-газ салалары, машина жасау, энергетика, құрылыс, тамақ және өңдеу өнеркәсібі, сондай-ақ шағын және орта бизнестің дамуы сияқты салаларға бағытталған.
Президент өз Жолдауында азық-түлік қауіпсіздігі – ұлттық қауіпсіздіктің негізгі элементі екенін және қолданбалы ғылымды дамытпай, елдің технологиялық егемендігі мүмкін емес екенін атап өтті. Осыған байланысты БҚАТУ «Агроөнеркәсіптік кешеннің тұрақты дамуы және ауыл шаруашылық өнімдерінің қауіпсіздігі» саласында мақсатты және гранттық қаржыландырылатын жобаларды жүзеге асырады. Университет құрылымында балық, құс және ұсақ мал сияқты өзіндік биоактивтерінің болуы өте маңызды. Президент атап өткендей, ғылым экономика үшін жұмыс істеуі керек, ал зерттеу нәтижелері өндіріске енгізілуі керек. Университет оқытушыларының ғылыми жобаларға белсенді қатысуы ғылыми-зерттеу қызметінен түсетін кірістің артуын және технологиялардың нақты секторға тиімді трансфертін қамтамасыз етеді. Қазіргі заманғы сұраныстарды ескере отырып, университетте «Жаңа мамандықтар атласына» сәйкес білім беру бағдарламаларын жаңартудың икемді механизмі қалыптасқан.
Университеттің жұмыс көрсеткіштері түлектердің жұмыспен қамтылу деңгейінің жоғарылығынан көрінеді. Бұл көрсеткіш соңғы төрт жылда 69,5%-дан 85,12%-ға дейін өсті. Бұл Президенттің «білім беру сапасының басты өлшемі – түлектің еңбек нарығындағы табысы» деген ұстанымына сәйкес келеді.
Жәңгір хан университеті еліміздегі 200-ден астам кәсіпорын-ұйымдармен ынтымақтастық байланыста, ал белсенді бизнес-серіктестер саны 98-ге жетті. Қос білім беру және ерте жұмысқа орналастыру бағдарламалары Shell Kazakhstan, Ural Transformer Plant, Zhaik Agro Ltd, Green Company және басқа да жетекші компаниялармен бірлесіп жүзеге асырылуда. Университеттің халықаралық мойындалуын QS EECA және QS Asia рейтингтеріндегі жоғары орындары, тоғыз білім беру бағдарламасы ұлттық деңгейде үздік үштікке кірген Атамекен ұлттық кәсіпкерлер палатасы (ҰКП) рейтингінің нәтижелері және Webometrics веб-рейтингінде Қазақстандағы 130 университеттің арасында 36-орын алғаны растайды. 2025 жылы БҰҰ Азық-түлік және ауылшаруашылық ұйымының өкілдері Батыс Қазақстанда болып, ауылшаруашылық білім беруді, қолданбалы зерттеулерді және цифрлық ауылшаруашылығын дамыту бойынша БҚАТУ-мен ынтымақтастықты талқылады. 2026 жылға арналған пилоттық жобалар қарастырылуда.
Президент өз Жолдауында: «Аймақтық университеттер инновация орталықтарына, өсу нүктелеріне және аймақтық дамудың тіректеріне айналуы керек», – деп атап өтті. Жәңгір хан атындағы БҚАТУ Батыс Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық дамуына елеулі үлес қоса отырып, бұл миссияны сенімді түрде орындап келеді. Жәңгір хан университеті бәсекеге қабілетті мамандарды даярлау, қолданбалы ғылымды дамыту, халықаралық ынтымақтастық және экономиканың нақты қажеттіліктеріне баса назар аудару сынды ұлттық басымдықтарды жүзеге асыруда маңызды рөл атқарады.
Төреш МУРЗАШЕВ,
Жәңгір хан атындағы БҚАТУ
қауымдастырылған профессоры,
«Балық шаруашылығы саласының еңбек сіңірген қызметкері»
