Йод — қалқанша безінің қалыпты жұмыс істеуі және тироксин (Т4) мен трийодтиронин (Т3) гормондарының түзілуі үшін қажетті маңызды микроэлемент. Балаларда йод өсуге, ми дамуына және зат алмасуға шешуші рөл атқарады. Ағзада йодтың жетіспеушілігі әртүрлі клиникалық түрлерде көрінетін йод тапшылығы ауруларының (ЙТА) дамуына әкеледі.
Йод тапшылығының себептер.
- Тағам мен суда йодтың жетіспеушілігі • Көптеген өңірлерде ЙТА-ның негізгі себебі — топырақта, суда және тағам өнімдерінде йодтың аз болуы.• Бұл әсіресе теңізден алыс орналасқан аймақтарда жиі кездеседі. 2. Йодтың сіңірілуінің бұзылуы• Асқазан-ішек жолдарының аурулары (целиакия, созылмалы гастрит).• Қалқанша безінің жұмысына қажетті селен мен темірдің тапшылығы.3. Ағзаның йодқа қажеттілігінің артуы• Қарқынды өсу кезеңдері (балалық шақ, жасөспірімдік кезең).• Ананың жүктілік және бала емізу кезеңі.
Балалардағы йод тапшылығы ауруларының түрлері:1. Эндемиялық зоб• Йод тапшылығы салдарынан қалқанша безінің ұлғаюы.• Мойынның жуандауымен байқалады, жұтыну қиындауы мүмкін.• Біртіндеп дамиды және көбінесе ЙТА-ның алғашқы белгісі болып табылады.
- Гипотиреоз• Қалқанша без гормондарының жетіспеушілігі балаларда физикалық және ақыл-ой дамуының баяулауына әкеледі.• Белгілері: шаршағыштық, әлсіздік, зейіннің төмендеуі, өсуінің тежелуі, терінің құрғауы, ісіну.
- Кретинизм • Жүктілік кезінде ана ағзасында йодтың айқын жетіспеушілігі нәтижесінде дамитын туа біткен гипотиреоздың ауыр түрі. • Ақыл-ой және дене дамуының айқын тежелуімен, бойдың аласа болуымен, бет пішінінің дөрекіленуімен сипатталады.
- Интеллектуалдық дамудың бұзылыстары • Тіпті орташа йод тапшылығы балалардың IQ деңгейін 10–15 балға дейін төмендетуі мүмкін. • Есте сақтау, зейін және оқу қабілетінің нашарлауына әкеледі.
Диагностика: 1. Клиникалық бағалау• Қалқанша безін қарау, көлемін анықтау.2. Зертханалық әдістер • Зәрдегі йод деңгейін анықтау• Қандағы Т3, Т4, ТТГ деңгейін анықтау . 3. Аспаптық әдістер• Қалқанша безінің ультрадыбыстық зерттеуі (УДЗ).
Йод тапшылығының алдын алу: Тамақтану • Йодталған тұзды пайдалану, • Рационға теңіз өнімдерін, балықты, сүт пен жұмыртқаны қосу. Йод препараттары • Дәрігердің тағайындауы бойынша, әсіресе эндемиялық аймақтардағы балаларға беріледі. Ақпараттық-ағарту жұмыстары •Ата-аналар мен педагогтарды йод тапшылығының алдын алу қажеттілігі туралы ақпараттандыру.
Балалардағы йод тапшылығы аурулары — өсуге, дамуға және интеллектуалдық қабілеттерге әсер ететін маңызды денсаулық сақтау мәселесі. Уақтылы диагностика, алдын алу шаралары және дұрыс тамақтану йод тапшылығының ауыр салдарын болдырмауға мүмкіндік береді.
Алматы қаласы
Наурызбай ауданының
санитариялық-эпидемиологиялық
бақылау басқармасының
басшысы В.Конеева.
Алматы қаласы
Наурызбай ауданының
санитариялық-эпидемиологиялық
бақылау басқармасының
бас маманы
Ә.Жұмақанова
