КӘСІБИ АУРУЛАР: ЕҢБЕК ЖАҒДАЙЫ МЕН АДАМ ДЕНСАУЛЫҒЫНЫҢ БАЙЛАНЫСЫ

Қауіпсіз еңбек жағдайын қамтамасыз ету — жұмыскердің денсаулығын сақтаудың маңызды кепілі. Өндірістік ортадағы зиянды факторлардың адам ағзасына ұзақ уақыт әсер етуі кәсіби аурулардың пайда болуына әкелуі мүмкін.
Адам өмірінің елеулі бөлігі еңбек етуге жұмсалады. Күн сайын белгілі бір өндірістік ортада жұмыс істейтін адамның денсаулығына оның жұмыс орны, еңбек тәртібі, өндірістік процестің ерекшелігі және қоршаған орта факторлары әсер етеді. Егер жұмыс орнында санитариялық-гигиеналық талаптар сақталмаса немесе зиянды факторлардың әсері рұқсат етілген деңгейден жоғары болса, бұл адамның денсаулығына кері әсер етуі мүмкін.
Кәсіби ауру дегеніміз не? Кәсіби ауру — еңбек қызметі барысында жұмысшының денсаулығына өндірістік ортаның зиянды немесе қауіпті факторларының әсер етуі нәтижесінде пайда болатын ауру. Кәсіби аурулардың ерекшелігі — олардың белгілі бір мамандықпен немесе нақты еңбек жағдайымен байланыстылығында. Кәсіби аурудың алдын алуда ең маңызды қағидалардың бірі — ауру пайда болғаннан кейін оны емдеу емес, оның пайда болуына жол бермеу.
Жұмыс орындарында кездесетін зиянды факторларды бірнеше негізгі топқа бөлуге болады. Физикалық факторларға өндірістік шу, діріл, жоғары немесе төмен температура, ылғалдылық, жеткіліксіз немесе шамадан тыс жарықтандыру, электромагниттік өрістер, иондаушы сәулелену және басқа да факторлар жатады. Химиялық факторларға газдар, булар, аэрозольдер, еріткіштер, ауыр металдар және адам ағзасына зиянды әсер етуі мүмкін басқа да химиялық заттар жатады. Биологиялық факторлар медициналық ұйымдарда, зертханаларда, ауыл шаруашылығында, тамақ өндірісінде және басқа салаларда кездесуі мүмкін. Оларға бактериялар, вирустар, саңырауқұлақтар және басқа да биологиялық агенттер жатады. Еңбек процесінің факторлары да адамның денсаулығына әсер етеді.
Өндірістік шу — көптеген кәсіпорындарда кездесетін негізгі зиянды факторлардың бірі. Ұзақ уақыт бойы жоғары деңгейдегі шу әсеріне ұшыраған адамның есту қабілеті біртіндеп төмендеуі мүмкін. Сонымен қатар шу жүйке жүйесіне әсер етіп, шаршау, ашушаңдық, ұйқының бұзылуы және жұмыс қабілетінің төмендеуіне ықпал етуі мүмкін. Ұзақ уақыт бойы дірілдің әсер етуі қан тамырлары мен жүйке жүйесіне әсер етуі мүмкін.
Көптеген өндірістерде шаң негізгі зиянды факторлардың бірі болып табылады. Оның ағзаға әсері шаңның құрамына, бөлшектерінің мөлшеріне, ауадағы концентрациясына және әсер ету ұзақтығына байланысты. Шаңның тыныс алу жолдарына ұзақ уақыт әсер етуі созылмалы аурулардың пайда болуына ықпал етуі мүмкін. Сондықтан шаң бөлінетін өндірістерде жергілікті сорғыш желдеткіштердің, жалпы алмасу желдету жүйелерінің дұрыс жұмыс істеуі және технологиялық процестерді жетілдіру маңызды. Жұмыскерлердің респираторларды және басқа да жеке қорғаныш құралдарын дұрыс қолдануы да профилактиканың маңызды бөлігі болып табылады.
Химиялық заттармен жұмыс істейтін адамдар үшін еңбек қауіпсіздігі талаптарын сақтау ерекше маңызға ие. Кейбір химиялық заттар тыныс алу жолдарын, теріні, көзді тітіркендіруі мүмкін. Сондықтан химиялық заттарды сақтау және пайдалану тәртібін сақтау, желдетуді қамтамасыз ету, технологиялық процестерді герметизациялау және жеке қорғаныш құралдарын пайдалану қажет.
Иондаушы сәулелену көздерімен жұмыс істейтін мамандар үшін радиациялық қауіпсіздік мәселесі ерекше назарда болуы тиіс. Медициналық рентген кабинеттерінде, компьютерлік томография бөлімдерінде, радионуклидтік диагностикада сәулелену деңгейіне жүйелі бақылау жүргізу, қорғаныш құралдарын пайдалану, жұмыс орнын дұрыс ұйымдастыру және қызметкерлердің жеке дозаларын бақылау маңызды. Радиациялық қауіпсіздіктің негізгі қағидаларының бірі – сәулелену әсерін мүмкіндігінше төмен деңгейде ұстау. Бұл үшін техникалық, ұйымдастырушылық және санитариялық-гигиеналық шаралар кешені жүзеге асырылады.
Кәсіби аурулардың көпшілігі бір күнде пайда болмайды. Сондықтан адамның денсаулығындағы алғашқы өзгерістерді дер кезінде анықтау өте маңызды. Кәсіби аурулардың алдын алуда жұмыскерлерді алдын ала және мерзімдік медициналық қарап-тексерулерден өткізу маңызды орын алады. Жұмыскер медициналық тексеруге формалды түрде қарамауы керек. Бұл — тек анықтама алу үшін өткізілетін рәсім емес, ең алдымен адамның өз денсаулығын бақылауға мүмкіндік беретін маңызды профилактикалық шара.
Еңбек жағдайын бағалауда өндірістік бақылаудың маңызы зор. Жұмыс орындарындағы өндірістік факторлардың деңгейін зертханалық және аспаптық әдістермен бақылау арқылы олардың нақты жағдайын бағалауға болады. Шу, діріл, микроклимат, жарықтандыру, өндірістік шаң, химиялық факторлар және басқа да көрсеткіштер тиісті тәртіппен бақылануы тиіс. Егер зиянды факторлардың деңгейі белгіленген талаптарға сәйкес келмесе, оның себебін анықтап, оны төмендетуге бағытталған шаралар қабылдануы қажет.
Кәсіби аурулардың алдын алу — бір ғана шарамен шектелмейтін кешенді жұмыс. Оған:
— өндірістік процестерді механикаландыру және автоматтандыру;
— зиянды технологияларды қауіпсіз технологиялармен алмастыру;
— тиімді желдету жүйелерін ұйымдастыру;
— өндірістік жабдықтарды уақытылы техникалық тексеру;
— зиянды факторлардың деңгейіне тұрақты бақылау жүргізу;
— жұмыскерлерді арнайы киіммен және жеке қорғаныш құралдарымен қамтамасыз ету;
— еңбек және демалыс режимін сақтау;
— міндетті медициналық қарап-тексерулерді уақытылы ұйымдастыру;
— жұмыскерлерге еңбек қауіпсіздігі бойынша нұсқама жүргізу жатады.
Сонымен қатар жұмыс орындарын дұрыс ұйымдастырудың да маңызы зор. Қауіпсіз еңбек жағдайын қамтамасыз ету — ең алдымен жұмыс берушінің міндеті. Бірақ еңбек қауіпсіздігін сақтау тек жұмыс берушіге байланысты емес. Жұмыскер де белгіленген қауіпсіздік талаптарын орындауы, жеке қорғаныш құралдарын дұрыс пайдалануы, медициналық тексерулерден уақытылы өтуі және денсаулығында өзгерістер байқалған жағдайда медициналық көмекке жүгінуі тиіс.
Қауіпсіз еңбек мәдениеті кәсіпорындағы барлық қызметкердің күнделікті әрекетінен қалыптасады. Жұмыс орнын таза ұстау, қауіпсіздік талаптарын сақтау, жеке қорғаныш құралдарын пайдалану, жабдықтың ақауын уақытында хабарлау және медициналық тексеруден өту — кәсіби аурулардың алдын алуға бағытталған қарапайым, бірақ маңызды қадамдар.
Қорытынды: Кәсіби аурулар — тек медицина саласының мәселесі емес. Бұл — еңбек қауіпсіздігі, өндірістік санитария, еңбек гигиенасы және әлеуметтік жауапкершілікпен тығыз байланысты мәселе. Адамның денсаулығын қорғау жұмыс орнына келгеннен кейін емес, қауіпсіз еңбек жағдайын ұйымдастырудан басталады. Өндірістік зиянды факторларды уақытында анықтау, олардың әсерін төмендету, медициналық қарап-тексерулерді ұйымдастыру, жеке қорғаныш құралдарын пайдалану және санитариялық-гигиеналық талаптарды сақтау — кәсіби аурулардың алдын алудың негізгі жолдары. Әрбір жұмысшы өз денсаулығына жауапкершілікпен қарауы керек. Ал әрбір жұмыс беруші қызметкер үшін қауіпсіз әрі қолайлы еңбек жағдайын жасауға ұмтылуы тиіс. Дені сау жұмыскер — тұрақты өндірістің негізі. Қауіпсіз еңбек — сақталған денсаулық. Ал кәсіби аурудың ең тиімді емі — оның алдын алу.