1997 жылдан бері ақпараттық қауіпсіздік және цифрлық құпиялылық саласында жұмыс істейтін халықаралық компания «Лаборатория Касперского» мессенджерлер арқылы жасалатын алаяқтықтың жаңа тәсілін анықтады. Адамға көршісінің атынан хабарлама келеді. Онда алушының шын есімі мен пәтер нөмірі аталып, «есігіңіздің алдында күдікті ер адам бірдеңені камераға түсіріп жүр» деп жазылады. Хабарлама жіберуші есікті қағып, тұрғынға ескертпек болғанын, бірақ үйде ешкім болмаған соң мессенджерге жазғанын айтады.
Кейін адамға пәтерінің жанында жүрген ер адамның бейнежазбасы деген сілтеме жіберіледі. «Сіз оны танисыз ба?» деп сұрайды. Сілтемені ашқанда бейнежазбаны көру үшін сайтқа кіруді растау ұсынылады. Адам қандай жауап таңдаса да, экранда мемлекеттік қызметтер порталына кіргені туралы жалған хабарлама пайда болады. Егер порталға өзі кірмесе, хабарламада көрсетілген «жедел желі» нөміріне қоңырау шалу керектігі айтылады.
Алаяқтар осылайша адамның өздеріне бірінші болып қоңырау шалуын көздейді. Қоңырауды адамның өзі шалғандықтан, бұл тәсіл қажетсіз кіріс қоңырауларды бұғаттайтын кейбір қорғаныс жүйелерін айналып өтуге көмектеседі. Ал адам хабарласпаса, алаяқтар өздері қоңырау шалып, оны түрлі әрекетке көндіруге тырысуы мүмкін. Мысалы, ақшасын «қауіпсіз шотқа» аударуды сұрайды.
Осындай алдау тәсілдері бұрын да кездескен. Адамға жеке мәліметтері көрсетілген күтпеген хабарлама келіп, фото, видео немесе құжатты ашу ұсынылады. Мысалы, Mamont деп аталатын мобильді троянды тарату үшін де осындай әдіс қолданылған. Алаяқтар адамның жақыны жол апатына түскенін айтып, оқиға орнынан түсірілген видеоны көруге шақырған. Ол үшін арнайы бейнеойнатқыш орнатуды сұраған, бірақ шын мәнінде зиянды бағдарлама таратқан. Басқа жағдайларда зиянды қосымшаны құжат ашатын бағдарлама ретінде көрсеткен. «Лаборатория Касперского» сарапшылары болашақта «көршінің» атынан келетін хабарламалар да троян тарату үшін қолданылуы мүмкін екенін жоққа шығармайды.
«Мұндай хабарламалар шынайы болып көрінуі мүмкін. Алаяқтар адамның шын есімі мен пәтер нөмірін біледі. Бұл мәліметтер, мысалы, бұрын жария болып кеткен дерекқорлардан алынуы мүмкін. Хабарлама үйдің қауіпсіздігіне қатысты болғандықтан, адам алаңдап, не болғанын тезірек анықтағысы келеді. Егер бейтаныс адам сізге үрей тудыратын жағдай туралы жазып, файл ашуды немесе сілтемеге өтуді сұраса, сақ болыңыз. Ол сіз туралы кейбір мәліметтерді білсе де, бұл оның шынымен көршіңіз екенін және оған сенуге болатынын білдірмейді», – дейді «Лаборатория Касперского» компаниясының бас сарапшысы Сергей Голованов.
Алаяқтардың құрбаны болмау үшін мамандар мынадай кеңес береді:
- бейтаныс адамнан күтпеген хабарлама алсаңыз, сақ болыңыз. Ол сіздің есіміңізді немесе басқа мәліметтеріңізді білсе де, бірден сенбеңіз;
- күдікті тіркемелерді ашпаңыз және мұндай хабарламалардағы сілтемелерге өтпеңіз. Жіберуші өзін танысыңыз немесе көршіңіз деп таныстырса, ақпаратты басқа байланыс жолы арқылы тексеріңіз;
- хабарламада қандай да бір сервистегі аккаунтыңызға қатысты мәселе айтылса, оның ресми сайтына немесе қосымшасына өзіңіз кіріңіз. Хабарламадағы нөмірге қоңырау шалмай, ресми байланыс деректері арқылы қолдау қызметіне хабарласыңыз.
