Қазақстандағы бизнес жаңа кезеңге аяқ басты: бүгінде өсу тұрақтылықты білдірмейді, ал компаниялар саны экономиканың сапасын көрсетпейді. Қазіргі таңда елде 2,1 млн-нан астам шағын және орта бизнес субъектілері жұмыс істейді, бұл секторда 4,5 млн-нан астам адам еңбек етеді. Соған қарамастан, кәсіпкерлер шығындардың өсуі, салық жүйесіндегі өзгерістер және маржиналдықтың төмендеуі сияқты мәселелерге жиі тап болуда. Бұл жағдай бизнесті өсу моделінен тұрақты бейімделу моделіне көшіруде.
Жаңа шынайылықта кәсіпкерлік жеке ойын болудан қалды. Реттеу, сұраныс және ресурстар құнының өзгеру жылдамдығы жеке шешімдердің тиімділігін төмендетеді. Сондықтан бірігу — даму емес, өмір сүрудің шартына айналып отыр. Басқа кәсіпкерлердің тәжірибесіне қол жеткізу шешім қабылдау уақытын қысқартып, қателіктің құнын төмендетеді, ал қазіргі жағдайда бұл баға бизнес үшін аса маңызды.
«Бүгінде ең мықтылар емес, ең жылдам бейімделетіндер жеңеді. Ал бұл жылдамдықты орта қалыптастырады», — дейді Маргарита Боярова. Оның айтуынша, кәсіпкерлік қауымдастықтар тек қарым-қатынас алаңы емес, экономиканың маңызды инфрақұрылымының бөлігіне айналуда.
Сонымен қатар нарық тағы бір маңызды өзгерісті бастан кешіруде — халықаралық тәжірибелерді соқыр көшіруден бас тарту. Экономикалық айырмашылықтар, капиталға қолжетімділік және тұтынушы мінез-құлқы мұндай модельдердің шектеулі екенін көрсетеді. Сондықтан жергілікті бизнес тұрақсыздық жағдайында өмір сүру, өнімді қайта құру және дағдарыста да жаңа мүмкіндіктер табу қабілетіне негізделген өз сараптамасын қалыптастырып жатыр.
«Қазіргі қазақстандық кәсіпкер — бір уақытта әрі өмір сүріп, әрі өсе алатын адам. Мұндай тәжірибені сырттан әкелу мүмкін емес», — деп атап өтеді Боярова. Оның пікірінше, дәл осы жергілікті контекст шешімдердің негізгі көзіне айналуда.
Кәсіпкерлердің сұранысы да өзгерді. Бұрын «табыстың табысы» туралы әңгімелер сұранысқа ие болса, бүгінде олар өзектілігін жоғалтуда. Себебі олар бизнес үшін ең маңызды сұраққа жауап бермейді: табыс азайып, шығындар өсіп, бұрынғы құралдар жұмыс істемегенде не істеу керек? Сондықтан назар шабыттан практикалық талдауға, ал табыс тарихтарынан нақты шешімдер мен қателіктерді талдауға ауысты.
«Жай ғана сәттілік туралы әңгімелер нақты мәселелерді шешпейді. Бүгін кәсіпкерге мотивация емес, тәжірибе керек», — дейді Боярова.
Осы өзгерістер SHANYRAQ форумының концепциясының негізіне айналды. Бірнеше жыл ішінде форум еліміздегі ең ірі кәсіпкерлік алаңдардың біріне айналып, 30 000-нан астам қатысушыны біріктірді. Мұнда спикердің атағы емес, оның нақты тәжірибесі мен пайдалы шешімдері бағаланады.
«Біз танымал есімдерге ұмтылмаймыз. Біздің мақсат — Қазақстанда дәл қазір бизнес жасап жатқан кәсіпкерлерді көрсету және олардың тәжірибесін ашық бөлісу», — дейді Боярова.
Форум спикерлері әртүрлі салалар мен бизнес деңгейлерін қамтып, ел экономикасының нақты көрінісін қалыптастырады. Мысалы, Гүлбану Майғарина — жүйелілік пен басқару тұрақтылығының символы, ал Мұхтар Тойбазаров — күнделікті операциялық шешімдер арқылы бизнес жүргізудің үлгісі. Дәл осындай нақты кейстер кәсіпкерлерге ұқсас жағдайларда қалай әрекет ету керектігін түсінуге көмектеседі.
Қазіргі жағдайда кәсіпкерлер бір мезетте салық жүктемесін оңтайландырып, бизнес-модельдерін қайта қарап, цифрлық шешімдерді енгізіп және жаңа нарықтарды іздеуге мәжбүр. Бұл классикалық стратегиялық жоспарлаудан гөрі, белгісіздік жағдайында жылдам шешім қабылдау қабілетін талап етеді. Осы икемділік — тұрақтылықтың басты факторы.
Боярованың айтуынша, SHANYRAQ-тың құндылығы — түрлі тәжірибесі бар, бірақ барлығы да нақты бизнеске терең қатысатын кәсіпкерлерді бір алаңда жинауында. Мират Ахметсадыков — экожүйелер мен инвестициялар туралы стратегиялық ойлау үлгісі болса, Әділ Тасболатов — ауқымды брендтерді басқару тәжірибесін көрсетеді.
Форумда институционалдық көзқарасқа да ерекше мән беріледі. Бұл кәсіпкерлерге қолдау жүйесінің қалай жұмыс істейтінін және қандай нақты құралдар бар екенін түсінуге мүмкіндік береді.
Өнеркәсіп пен нақты сектор да назардан тыс қалмайды. Данияр Әбітаев өндірістегі басқару шешімдерінің маңызын көрсетеді, мұнда қателіктің бағасы ерекше жоғары.
Сонымен қатар форум тек дәстүрлі бизнеспен шектелмейді. Александр Язовский — жаңа толқын кәсіпкерлігінің өкілі, Даулет Арманұлы — ғылыми негіз, Артем Новоселов — автоматтандыру, ал Сергей Кляпицкий — медиа мен ықпалдың рөлін көрсетеді.
Өңірлердің маңызы да ерекше. Көп жағдайда олар инвестиция мен инфрақұрылымға қолжетімділігі шектеулі болса да, үлкен кәсіпкерлік әлеуетке ие. SHANYRAQ сияқты форумдар өңірлік экономиканы дамыту құралына айналып, кәсіпкерлерге жаңа білім мен байланыстарға қол жеткізуге мүмкіндік береді.
Нәтижесінде, Қазақстандағы бизнес жаңа кезеңге өтуде. Мұнда иллюзиялар емес, шынайылық, жергілікті тәжірибе және бірігу қабілеті басты рөл атқарады.
«Бүгін кәсіпкерлер тек экономиканы ғана емес, келесі буынның ойлау жүйесін қалыптастырып жатыр», — деп түйіндейді Маргарита Боярова.
«SHANYRAQ — бұл жай ғана сөз сөйлеу емес, бұл нақты жауаптар алаңы. Кәсіпкер форумнан шабытпен емес, нақты әрекет жоспары бар түсінікпен шықса — демек, біз өз жұмысымызды дұрыс жасадық», — дейді ол.
Форумның басты құндылығы — масштабында емес, бизнестің шынайы ойлап, ашық сөйлеп, нақты әрекет етуіне ықпал ететін орта қалыптастыруында.
