Құқық бұзушылыққа «нөлдік төзімділік» дегеніміз, бұл – тұрған жерің, жұмыс орның, қала-ауыл, табиғат аясы, қай жерде болса да айналаңа өз үй-ошағыңа қарағандай қамқорлық пен жанашырлық, тілектестік пейілде болу, бұзақылық атаулыға қатысты үнсіздік заңын сақтамау, яғни кез келген құқық бұзушылыққа қоғамның теріс реакциясын білдіруі.
Құқық бұзушылыққа мүлдем төзбеушілік саясатының басты ұстанымы – азаматтық қоғамның белсенділігі. Әрбір азамат елдегі тәртіп пен қауіпсіздікке жауапты болуы керек. Бұл дегеніміз өзі өмір сүріп жатқан елдің азаматы, қоғамның бір мүшесі ретінде әркім заң мен тәртіптің сақталуына қатысты жеке бас жауапкершілігін сезініп, түсіне білуі тиіс. Заң алдында азаматтардың бәрі бірдей, хақы тең, олай болса жауапкершілік те баршаға бірдей жүктеледі. Осы орайда заңгерлер елімізде құқық бұзушылыққа «нөлдік төзімділік» саясаты қалай жұмыс істейтінін, бұл азаматтардың әділ сот төрелігіне, құқық қорғау жүйесіне деген сеніміне қалай әсер ететінін, қоғамда күнделікті орын алып жататын ең ұсақ деген тәртіп бұзушылықтар мен бұзақылықтар санын азайтудағы мүлде төзбеушіліктің рөлін жан-жақты түсіндірудің маңыздылығын атап көрсетеді. Осы ретте әрбір адам өзінің азаматтық позициясын танытуы, кез келген құқық бұзушылыққа бей-жай қарамай, елеусіз дегеннің өзінің жолын кесуі, құқық қорғау органдарына хабарлауы керек. Бұл – қоғамдық қауіпсіздікті нығайтудағы маңызды қадам. Дегенмен, «нөлдік төзімділік» саясатының негізгі мәні – бірден жазалау емес, алдымен ескерту жасау. Бұл негізінен ұсақ құқық бұзушылықтарға қатысты. Ескертусіз жазалау шектен шығуды тудыруы мүмкін. Сонымен қатар мамандар мүлдем төзбеушілік саясатының артықшылықтары қатарында құқық бұзушылық санының азаюы, заңға бағынатын азаматтардың көбеюі, айыппұлдар есебінен бюджетті толықтыру секілді факторларды атап өтеді.
Құқық бұзушылыққа «нөлдік төзімділік» саясаты – ұсақ бұзақылық, үнсіздік заңын сақтамау, дәліздерге қоқыс тастау немесе қоғамдық орындарда темекі шегу болсын, кез келген құқық бұзушылыққа қоғамның теріс реакциясын білдіреді.
Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі бұл саясаттың басты ұстанымы – қоғамды белсендіру: әрбір азамат елдегі тәртіп пен қауіпсіздікке жауапты болуы керектігін атап өтті.
Мамандардың айтуынша, Қазақстанда құқық бұзушылыққа мүлдем төзбеушілік саясаты қалай жұмыс істейтінін, бұл азаматтардың заң жүйесіне деген сеніміне қалай әсер ететінін және қоғамдағы ең кішкентай қылмыстардың да санын азайту үшін не істеу керектігін жан-жақты қоғамға түсіндіру керек.
«Біріншіден, әрбір азамат өзінің азаматтық позициясын танытуы керек, тіпті ең ұсақ және елеусіз құқық бұзушылыққа жол бермеу керек, екіншіден, азамат кез келген құқық бұзушылықты байқап, бей-жай қарамай, құқық қорғау органдарына хабарлауы керек», – деп атап өтті ҚР ІІМ Әкімшілік полиция комитетінің департамент басшысы Ғалым Сарғұлов.
Бұл – қоғамдық қауіпсіздікті нығайтудағы маңызды қадам болатын кез келген құқық бұзушылыққа төзбеушілік.
Мүлдем төзбеушілік саясатын жүзеге асырудың артықшылықтары арасында келесі факторларды атап өтуге болады: құқық бұзушылық санының азаюы, заңға бағынатын азаматтардың санының артуы, айыппұлдар есебінен бюджетті толықтыру. Дегенмен, бұл саясатты жүзеге асырудың кейбір тәуекелдері де бар.
Дегенмен, бұл саясаттың негізгі мәні бірден жазалау емес, алдымен ескерту жасау: бұл әсіресе ұсақ құқық бұзушылықтарға қатысты.
Ескертусіз лезде жазалау шектен шығуды тудыруы мүмкін: заңды жауапкершіліктің бұлтартпастығы принципі мен адамды заңды жауапкершілікке тартудың мақсаттылығы қағидасы арасындағы ақылға қонымды тепе-теңдікті сақтау қажет.
Қоғамда нөлдік төзімділік саясаты толығымен қалыптасуы үшін азаматтар арасында «шартты рефлекстерді» дамыту бойынша өзара байланысты шаралар кешенін жүргізу қажет.
Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі қоғамда құқық бұзушылыққа мүлдем төзбеушілікті қалыптастыру бойынша қазірдің өзінде қандай жұмыстар жүргізіліп жатқаны туралы айтты.
«Ішкі істер органдары бұзақылық әрекеттердің жолын кесу, қоғамдағы тәртіпсіз және мәдениетсіз мінез-құлықтың алдын алу бойынша жұмыс жүргізуде», – деді Ғалым Сарғұлов.
