Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Біріккен Корольдігі үкіметінің қолдауымен, сондай-ақ БҰҰ-ның Халықты қоныстандыру қорының (UNFPA) және ECPM жеке мекемесінің (Қазақстан) үйлестіруімен бұқаралық ақпарат құралдары өкілдерінің кәсіби әлеуетін арттыруға бағытталған маңызды оқыту тренингі өтті.
Алматы қаласында ұйымдастырылған тренинг 2026-2030 жылдарға арналған «Қазақстандағы бұқаралық ақпарат құралдары және коммуникациялар өкілдерінің гендерлік теңдік, сексуалдық және репродуктивтік денсаулық, адам құқықтары саласындағы әлеуетін дамыту» атты бесжылдық бағдарламаны қамтыды. Бағдарламаның басты мақсаты – журналистер мен коммуникация мамандарының этикалық сезімталдыққа қатысты тұрақты құзыреттерін қалыптастыру және жетілдіру. Мұндай құзыреттер медиа өкілдеріне гендерлік сезімтал контент дайындауға, сондай-ақ қоғамдағы ақпараттық кеңістікте зорлық-зомбылықсыздық идеясын насихаттауға мүмкіндік береді.
2025 жылы Қазақстанда тұрмыстық және гендерлік зорлық-зомбылық фактілері бойынша құқық қорғау органдары шамамен 5-6 мың қылмыстық іс қозғап, 90 мыңнан астам әкімшілік іс жүргізуді тіркеді. Сонымен қатар, 70 мыңнан астам қорғау нұсқамалары шығарылған. Бұл көрсеткіштерге сүйенсек, зардап шеккендердің басым бөлігі – әйелдер (70 пайыздан астам), яғни мәселенің гендерлік сипаты айқын көрінеді.
«Қазіргі медиакеңістікте журналист тек ақпарат жеткізуші ғана емес, қоғамдық құндылықтарды қалыптастырушы тұлға болып саналады. Сондықтан гендерлік сезімталдық – кәсіби стандарттың ажырамас бөлігі», – деп атап өтті коммуникациялар саласының аналитигі, UNFPA Қазақстандағы өкілдігінің сарапшысы Жамиля Құсайынова.
Қатысушылар тренинг барысында гендерлік теңдік мәселелерін дұрыс жариялау, гендерлік зорлық-зомбылық тақырыптарын этикалық тұрғыдан қамту, сонымен қатар стереотиптерді еңсеру жолдарын меңгерді.
«БАҚ-тағы әрбір сөз, әрбір тақырып қоғамдағы көзқарасқа тікелей әсер етеді. Сондықтан гендерлік зорлық-зомбылық мәселелерін жариялауда құқықтық және этикалық жауапкершілік өте жоғары», – деді гендерлік зорлық-зомбылық мәселелері бойынша сарапшы, заңгер Айгерім Құсайынқызы.
Бағдарлама аясында тәжірибелік кейстерді талдау, интерактивті форматтағы жұмыстар жүргізу және медиаконтентті сараптау құралдары қарастырылған.
«Бұл тренинг журналистерге тек теориялық білім беріп қана қоймай, нақты практикалық дағдыларды меңгеруге мүмкіндік береді. Біз қатысушылардың өз материалдарында жаңа тәсілдерді қолдана бастауын мақсат етеміз», – деді медиа- тренер, «EDU LIVE» бағдарламасының авторы және продюсері Жазира Бегалы.
Бұл бастама Қазақстандағы медиаконтенттің сапасын арттыруға, қоғамда гендерлік теңдік пен өзара құрмет мәдениетін нығайтуға маңызды ықпал етеді деген үміт бар. Әрбір журналистің кәсіби жауапкершілігі арқылы қоғамдағы ақпараттық кеңістік қауіпсіз, сезімтал әрі теңгерімді болуы мүмкін.
Осылайша, өткізілген тренинг Қазақстандағы бұқаралық ақпарат құралдары саласындағы кәсіби мәдениетті жаңа деңгейге көтеруге бағытталған тың бастама екенін көрсетті. Гендерлік сезімталдыққа негізделген этикалық құзыреттерді қалыптастыру арқылы журналистер өз жұмысына жауапкершілікпен қарауды, қоғамдағы әлеуметтік теңдікті насихаттауды үйренеді. Әрбір жарияланым, әрбір сөз – қоғамдағы сананы қалыптастыруға ықпал ететін құрал. Сондықтан бұл тәжірибе тек журналистердің кәсіби өсуіне ғана емес, тұтастай қоғамның ой-санасын терең түсінуге, жаңа көзқарас қалыптастыруға және әлеуметтік өзгерістерге үндеу ретінде қызмет етеді.
Бұл тренингтің негізгі мәні – ақпараттың тек фактіні жеткізуден асып, адамгершілік, әділдік пен өзара құрмет принциптерін нығайтатын күшке айналуында. Осындай білім мен тәжірибе арқасында медиа кеңістігіміз қоғамдағы моральдық бағдар мен мәдени құндылықтарды қалыптастыру алаңына айналады деп сенеміз.
Дайындаған – Гүлфия ЕЛТАЙҚЫЗЫ
