Қазақ ғылымы мен жоғары білімінің тарихында ел жадынан өшпейтін, уақыт өткен сайын тұғыры биіктей түсетін тұлғалар бар. Солардың бірі – академик Өмірбек Арысланұлы Жолдасбеков. Оның есімі университет басқаруымен ғана емес, тұтас бір ғылыми мектептің қалыптасуымен, инженерлік білімнің ілгерілеуімен, ұлттық кадрлар шоғырының нығаюымен және ҚазҰУ қалашығы сынды ірі тарихи жобамен тығыз байланысты. Жүктелген материалдарда бұл тұлға ғылымға адалдықтың, елдік мүддеге қызмет етудің және болашақты болжай білетін көрегендіктің символы ретінде ашылады.
Биыл Өмірбек Жолдасбековтің туғанына 95 жыл толып отыр. Бұл дата – бір ғалымның мерейтойы ғана емес, қазақ ғылымының, ұлттық университет дәстүрінің және инженерлік ойлау мәдениетінің даму жолын қайта зерделейтін маңызды белес. Қазіргі буын үшін бұл мереке өткенді мадақтау емес, керісінше, бүгінгі білім мен ғылым саласының қайнарын тану, ертеңгі бағдарын бағамдау сәті. Өйткені Өмірбек Арысланұлы қалыптастырған ғылыми ұстанымдар мен басқару принциптері бүгін де өзекті.
Өмірбек Жолдасбеков туралы сөз қозғалғанда, алдымен оның ғалым ретіндегі болмысы алға шығады. Газет материалында ол Қазақстанда машиналар мен механизмдер теориясы мен робототехника ғылымдарының негізін қалаушылардың бірі ретінде сипатталады. Оның Мәскеу мемлекеттік университетінде оқып, академик И.И.Артоболевскийдің ғылыми жетекшілігімен білім шыңдауы – болашақта үлкен ғылыми жолға бастаған маңызды кезеңдердің бірі болды. Бұл – кездейсоқ жетістік емес, терең білім мен табанды ізденістің жемісі еді.
Ғалымның басты ерекшелігі – ғылымды өмірден бөліп қарастырмауы. Ол инженерлік білімді ұлттық зияткерлік капиталдың өзегі деп білді. Осы ұстанымның нәтижесінде инженер кадрларын даярлау жүйесі күшейіп, Қазақстан Инженерлік академиясы құрылып, Механика және математика институтының ғылыми бағыты нақтыланды. Қысқасы, Өмірбек Арысланұлы ғылым мен өндірістің арасын жалғайтын шынайы көпір бола білді.
Оның қайраткерлік қыры әсіресе университет басқарған жылдары айқын көрінді. Материалдарда ол ҚазҰУ-дың мазмұндық әрі кадрлық келбетін түбегейлі жаңғыртқаны, қазақ студенттері мен оқытушыларының үлес салмағын 90 пайызға дейін жеткізгені айтылады. Бұл жай ғана сандық көрсеткіш емес. Бұл – ұлттық интеллигенцияның қалыптасуына, елдің зияткерлік әлеуетінің артуына, жоғары білім кеңістігінде тарихи әділеттің орнығуына бағытталған стратегиялық қадам болатын.
Бүгінде ел аузында ерекше ілтипатпен айтылатын ҚазҰУ қалашығы да – Жолдасбеков көрегендігінің нақты жемісі. Құжаттарда бұл қалашық оның көркем қолтаңбасы, университет тарихындағы ірі мұра ретінде сипатталады. Сол кезеңде университет қабырғасында ғылымның жаңа серпіні байқалып, жүздеген ғылым кандидаттары мен докторлары қалыптасты, ал оқу ордасы ірі ғылыми орталыққа айналды. Авторлар Өмекеңнің 16 жылдық ректорлық қызметіндегі ең үлкен мұрасы ретінде дәл осы ҚазГУградты атап көрсетеді.
Қалашық дегеніміз – жай ғана ғимараттар кешені емес. Ол – ғылым мен білімге жасалған стратегиялық инвестиция. Университеттің жаңа тынысы, жаңа кеңістігі, жаңа мүмкіндігі. Осындай ауқымды ойлау жүйесі Өмірбек Жолдасбековті өз дәуірінен озық тұрған тұлға ретінде танытады. Бүгінде университет инфрақұрылымының әрі қарай жаңарып, кеңейіп жатқаны да сол дәстүрдің жалғасқанын көрсетеді. 2022 жылы Президент Қасым-Жомарт Тоқаев ҚазҰУ-ға арнайы келіп, қалашық құрылысының ІІ кезеңінің бас жоспарына қолдау білдірген. Қазір оқу корпустары мен жатақханалар салынып, стадион жаңартылып, спорт кешені мен Өмірбек Жолдасбеков атындағы Студенттер сарайы қайта жаңғыртылуда.
Өмірбек Арысланұлының тағы бір үлкен мұрасы – шәкірт тәрбиелеу ісі. Деректерде оның ондаған ғылым докторлары мен кандидаттарын дайындап, ұлттық ғылыми элитаның қалыптасуына зор ықпал еткені көрсетіледі. Бұл – нағыз ұстазға тән биіктік. Себебі ғалымның шынайы жалғасы өзі жазған еңбектерде ғана емес, өзі тәрбиелеген буынның ісінде көрінеді. Осы тұрғыдан келгенде, Жолдасбеков мектебі – бір адамның жетістігі емес, тұтас ұлттың интеллектуалдық капиталы.
Газеттегі естеліктер оның адами болмысын да айқын ашады. Замандастары оны қарапайым, адал, еңбекқор, кәсібилікті жоғары бағалайтын, адамды еңбегіне қарап танитын парасат иесі ретінде суреттейді. Мұндай сипаттамалар ресми марапаттан да биік. Өйткені тұлғаның шын бағасы көбіне оның замандастарының жүрегінде сақталады. Өмірбек Жолдасбеков жайлы жылы естеліктердің мол болуы – оның халыққа жақын, әріптеске қадірлі, шәкіртке өнегелі жан болғанын аңғартады.
Ең маңыздысы – оның мұрасы өткен күннің еншісінде қалып қойған жоқ. Жүктелген ректор мақаласында қазіргі цифрлық технологиялар мен жасанды интеллект дәуірінде университеттік ғылымды дамыту уақыт талабы екені, ал ҚазҰУ-дың инженерлік, робототехникалық және цифрлық жобалары Өмірбек Арысланұлы қалыптастырған іргелі дәстүрдің заңды жалғасы екені нақты айтылады. Яғни, Жолдасбеков салған сара жол бүгінде жаңа мазмұнмен жалғасып жатыр.
Шын мәнінде, Өмірбек Жолдасбеков феномені бірнеше ұғымды бір арнаға тоғыстырады: терең ғылым, көреген басшылық, ұлттық мүдде, сапалы кадр даярлау және болашаққа қызмет ету. Оның өмір жолына қарасаңыз, ғылым мен мемлекет мүддесін бөле-жара қарау мүмкін емес екенін ұғынасыз. Университет қабырғасында жүріп-ақ елдің ертеңіне қызмет етуге болатынын дәлелдеген тағдырлар болады. Жолдасбеков – сондай тағдырдың иесі.
Бүгінгі қоғамға дәл осындай тұлғалардың өнегесі ауадай қажет. Себебі жаңа дәуір жаңа технологиямен ғана емес, жаңа жауапкершілікпен де өлшенеді. Ал жауапкершілік дегеніміз – ұлттық ғылымды дамыту, жас буынға сапалы білім беру, елдің интеллектуалдық негізін бекіту. Бұл міндеттердің бәрі Өмірбек Жолдасбеков ғұмырының мазмұнына айналған.
Сондықтан оның 95 жылдығын атап өту – бір тұлғаны ұлықтау ғана емес, ғылымды ұлықтау. Университетті ұлықтау. Ұлттың білімге деген құрметін ұлықтау. Өмірбек Жолдасбековтің есімі қазақ ғылымының биік белесінде мәңгі тұра бермек. Өйткені оның мұрасы – тасқа басылған тарих қана емес, бүгінге тірек, ертеңге темірқазық.
Д.Р.ТУРАРОВ, э.ғ.к,
әл-Фараби атындағы ҚазҰУ
Экономика кафедрасының аға оқытушысы
А.Е.КАЛИЕВА, PhD,
әл-Фараби атындағы ҚазҰУ
Экономика кафедрасының зерттеуші-доценті
